‘Wij zijn er al’: Soedanese vrijwilligers pakken grootste humanitaire crisis ter wereld aan
Terwijl de aandacht van de wereld grotendeels uitblijft, bouwen Soedanese burgers aan een indrukwekkend netwerk van hulpverlening vanuit hun eigen gemeenschappen. In een land dat wordt geteisterd door oorlog, honger en massale ontheemding, zijn het vooral jonge vrijwilligers die de bevolking overeind houden.
Een vergeten crisis van enorme omvang
Soedan bevindt zich midden in een van de ernstigste humanitaire crises ter wereld. Door het aanhoudende geweld zijn miljoenen mensen op de vlucht geslagen. Voedselvoorzieningen zijn ingestort en toegang tot basisvoorzieningen zoals gezondheidszorg, schoon water en onderwijs is op veel plekken vrijwel verdwenen. Toch krijgt het conflict internationaal opvallend weinig aandacht.
Hulp vanuit de gemeenschap
Juist in dat gat ontstonden de zogeheten Emergency Response Rooms (ERR’s): lokale vrijwilligersgroepen die op buurtniveau hulp organiseren. Ze delen voedsel uit, runnen gemeenschappelijke keukens en ondersteunen gezinnen die op de vlucht zijn of in extreme armoede leven. Inmiddels zijn honderden van deze groepen actief in heel Soedan.
Journalist en filmmaker Alsanosi Adam raakte vanaf het begin betrokken bij deze beweging. Niet vanuit een professionele rol, zegt hij, maar omdat hij zelf onderdeel was van de getroffen gemeenschap. 'Toen de oorlog begon, wilde iedereen helpen', vertelt hij. 'Of je nu journalist, arts of financieel medewerker was: je zette je beroep opzij en deed wat nodig was voor je buurt.'
Een traditie van solidariteit
Volgens Adam sluit deze manier van organiseren aan bij een diepgewortelde traditie in Soedan. 'Als er een probleem is, komen mensen samen om het op te lossen.' Veel jongeren die eerder actief waren in de democratische protestbeweging besloten tijdens de oorlog hun gemeenschap te ondersteunen, in plaats van zich aan te sluiten bij strijdende partijen of het land te verlaten. Wat de ERR’s bijzonder maakt, is dat bewoners niet alleen hulp ontvangen, maar ook actief deelnemen aan de organisatie ervan. Mensen koken, distribueren voedsel en bedenken samen oplossingen voor nieuwe problemen. Daardoor ontstaat een sterk gevoel van solidariteit en eigenaarschap.
Luisteren naar wat mensen nodig hebben
Een belangrijk uitgangspunt daarbij is volgens Adam 'echt luisteren': eerst begrijpen wat mensen nodig hebben, zonder aannames te doen. Zo ontstonden veilige plekken voor kinderen waar vrijwilligers onderwijs gingen geven. Wat begon als een kleine lokale activiteit groeide uit tot alternatieve onderwijsprogramma’s in meerdere regio’s. Ook vrouwen namen steeds vaker het initiatief. Informele bijeenkomsten groeiden uit tot zogeheten Women’s Response Rooms, waar vrouwen ervaringen delen, psychosociale steun bieden en coöperaties opzetten. Inmiddels bestaan er meer dan negentig van deze groepen.
Sneller dan traditionele hulporganisaties
De snelheid waarmee vrijwilligers werken, is volgens Adam een groot voordeel ten opzichte van traditionele hulporganisaties. 'Een klassieke hulpoperatie kan maanden duren vanaf de eerste analyse tot de uitvoering. In Soedan hebben we die tijd niet.' Internationale organisaties hebben vaak moeite om conflictgebieden te bereiken, terwijl lokale gemeenschappen al aanwezig zijn. 'Wij zijn er al,' zegt Adam. 'We hebben honderden lokale teams, duizenden vrijwilligers en een netwerk dat continu actief is.'
Hoop op herstel
Toch erkent Adam dat vrijwilligers niet alles kunnen oplossen. Vooral bij medische noodsituaties is extra expertise nodig. Daarom werken de ERR’s samen met internationale organisaties voor trainingen, medicijnen en specialistische hulp. Over de toekomst van Soedan is hij bezorgd. Miljoenen mensen zijn ontheemd en het geweld blijft zich verspreiden. Toch blijft hij hoopvol. 'Zolang Soedanese gemeenschappen bestaan, zullen mensen elkaar blijven helpen.'
